کودکان از جمله اولین کسانی هستند که با عوارض و تبعات جنگ مواجه می‌شوند! آن‌ها بدون اینکه بدانند چرا و بطور ناگهانی، دیگر نمی‌توانند مثل قبل زندگی کنند. تغییر در سبک زندگی، محدود شدن بازی و روابط اجتماعی، اختلال در برنامههای مدرسه و فضای پرتنش اطراف، همگی می‌توانند سلامت روان آن‌ها را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار دهد. این عوامل اگر مدیریت نشوند، ممکن است به اضطراب، بی‌قراری، بدخلقی و آسیب‌های جدی منجر شوند.
اما والدین چگونه می‌توانند از کودکان در چنین شرایطی محافظت کنند؟ حتما روش‌هایی وجود دارد که نگذارید دنیای شاد و زیبای فرزندانتان، با سایه‌ی ناامنی و اضطراب پوشانده شود. این مطلب را تا انتها بخوانید تا با راهکارهای روانشناسان برای رفتار با کودکان در جنگ آشنا شوید.
کودکان جنگ و شرایط بحرانی را چطور تجربه می‌کنند؟
اولین چیزی که باید بدانید این است که کودکان نمی‌توانند مفهوم جنگ و بحران را مانند بزرگسالان پردازش کنند. مغز آن‌ها هنوز در حال تکامل است و آماده این حجم از خشونت و آشفتگی زندگی نیست. به همین دلیل است که از والدین خواسته می‌شود تا در حضور کودکان درباره مسائل تلخ و اضطراب‌زایی که اتفاق می‌افتد صحبت نکنند و میزان تماشای اخبار را کاهش دهند.
نشانه‌های هشدار درباره سلامت روان کودکان
اگر این روزها در کودک نشانه‌های زیر را مشاهده می‌کنید، یعنی فرزندتان دچار آسیب‌پذیری ناشی از ترومای جنگ شده و نیاز به مراقبت روانشناختی بیشتر دارد:
- افت تحصیلی شدید و انجام ندادن تکالیف
- بی‌خوابی، ترس از تنها خوابیدن یا کابوس‌های شبانه
- جویدن مکرر ناخن‌ها
- شروع دوباره یا وقوع ناگهانی شب ادراری
- انزواطلبی و دوری از جمع خانواده
- پرخاشگری و عدم کنترل خشم
- چسبندگی و وابستگی افراطی به والدین
- گریه‌های مکرر و بهانه‌گیری
- درگیری با همسالان یا اعضای خانواده
- رفتار سرد و بی‌عاطفه
توجه: موارد ذکر شده الزاما به‌معنای وجود یک مشکل جدی در کودک نیست، وظیفه تشخیص و درمان اختلالات کودک برعهده متخصص آموزش دیده و دارای صلاحیت است.
راهکارهای محافظت از کودکان در برابر آسیب‌های جنگ
ذهن کنجکاو، علاقمندی برای دانستن و ابهام درباره شرایط زندگی باعث می‌شود که کودک بخواهد درباره چیزی که در حال رخ دادن است، سوال بپرسد. اما نکته مهم اینجاست که شما به‌عنوان بزرگسال یا پدر و مادر، نباید همه‌چیز را به فرزندتان بگویید. یک روانشناس زبده تهران، در زمینه کار با کودک، توصیه می‌کند در مواجهه با آسیب‌های جنگ، به شیوه زیر عمل کنید:
از پرسیدن سوال جلوگیری نکنید!
سعی کنید به‌جای بی‌پاسخ گذاشتن سوال، متناسب با سن کودک پاسخی کامل بدهید که ابهام را برطرف کند. گفتن اینکه: «این چه سوالیه می‌پرسی»، «این سوالا مناسب سن تو نیست»، «بزرگ بشی می‌فهمی» یا «بعدا بهت جواب میدم»، فقط ذهن کودک را بیشتر درگیر می‌کند.
قرار نیست همه‌چیز توضیح داده شود!
این شما هستید که باید مشخص کنید چه چیزهایی گفته شود و چه مواردی را آگاهانه سانسور کنید. مثلا قرار نیست تعداد یا مکان حملات به او گفته شود. همچنین حرف زدن از مشکلات شدید مالی و شرایط دشوار اقتصادی خانواده، احساس امنیت کودک را کاهش می‌دهد.
در حضور کودک از ناتوانی در برابر مشکلات حرف نزنید!
کودکان والدین خود را به‌عنوان تکیه‌گاه‌های قدرتمندی تصور می‌کنند که می‌توانند همیشه به آن‌ها تکیه کنند. حالا فکر کنید چه اتفاقی می‌افتد اگر شاهد استیصال و ناتوانی در مدیریت شرایط، در چهره و کلام شما باشند؟ این دلهره و نگرانی بدون آنکه متوجه شوید به آن‌ها منتقل می‌شود و زمینه را برای افزایش افسردگی و اضطراب در کودک فراهم می‌کند.
تاحدامکان روتین زندگی کودک را حفظ کنید!
ثبات روزمره، آرامش روان کودک را تقویت می‌کند. پس از جنگ، با هجوم بیکاری، تعدیل نیرو و مشکلات اقتصادی، ممکن است درآمد شما بسیار کاهش یافته یا حتی قطع شود! اما کودکان هیچ نقشی در این موقعیت ندارند و شما باید تلاش کنید که کمترین عوارض ممکن را تجربه کنند. کارهای ساده اما مهمی که یک روانشناس کودک به شما پیشنهاد می‌دهد:
- وعده‌های غذایی را به‌موقع به کودک بدهید
- زمان خواب و بیداری او را تنظیم کنید
- حتما زمانی را برای گذراندن وقت کافی یا بازی اختصاص دهید.
- رفع نیازهای کودک مانند پوشاک، بهداشت، آموزش، تفریح و خوراکی را در اولویت بگذارید.
رفتارهای کودکان را جدی بگیرید!
کودکان احساسات خود را لزوماً با کلام بیان نمی‌کنند. به همین دلیل علائم رفتاری کودکان، اصلی‌ترین راه برای شناخت وضعیت سلامت روان آن‌ها است. اگر مشکل خاصی را دیدید یا احساس کردید که به کمک نیاز دارید، مراجعه به روانشناس کودک خوب در تهران، توصیه می‌شود.
کودکان ممکن است بجای اینکه بگویند من خیلی می‌ترسم، دچار شب ادراری شوند. یا وقتی خیلی عصبانی هستند، دائما با شما یا خواهر و برادرهایشان دعوا کنند. احتمال دارد که برای نشان دادن نارضایتی از شرایط، دست به کارهای خطرناک بزنند یا پاسخ والدین را با بی‌توجهی بدهند!
کودک را از تنش دور نگه‌‌دارید!
شاید نتوانید آسیبی که به دلیل صداهای انفجار، لرزش یا آسیب جدی به خانه هنگام بمباران به کودک وارد شده را خیلی زود از بین ببرید. یا شاید سخت باشد که به او بگویید نترس، در حالی که شدیدترین میزان ترس را تجربه کرده و ذهن و جسم او درگیر تروما شده. اما حتما می‌توانید کاری کنید که سطح تنش به کمترین حد ممکن برسد:
- مشورت با متخصص روانشناسی کودک برای التیام زخم‌های تروما
- تنها نگذاشتن کودک و ماندن در کنار او در زمان نیاز
- در آغوش گرفتن و محبت‌های کلامی و فیزیکی
- عدم تنبیه کودک یا فریاد زدن به‌خاطر عصبانیت
- توجه به علایق و نیازهای طبیعی کودک
- اجتناب جدی از بحث‌های خانوادگی در حضور کودک
- فراهم کردن محیط آرام، امن و دلگرم‌کننده
- تماشای برنامههای مورد علاقه کودک و همراهی با او
تروما در کودکان، آسیبی که ممکن است تا بزرگسالی ادامه داشته باشد!
مغز کودکان حساس و آسیب‌پذیرتر از چیزی است که فکر می‌کنید، آن‌ها به‌سرعت احساس خطر می‌کنند و به‌راحتی مضطرب می‌شوند. چنانچه این آثار منفی برطرف نشوند، ممکن است تا سال‌های آینده باقی بمانند و بر کیفیت زندگی بزرگسالی اثر بگذارند. ترومای درمان نشده ممکن است بخشی از مغز را برای مدت طولانی در حالت هشدار قرار دهد و امکان زندگی مطلوب را از فرزند عزیزتان بگیرد.
اگر می خواهید والدینی آگاه و مسئولیت‌پذیر باشید، باید تمام توان خود را برای حفظ کیفیت زندگی و سلامت روان کودک بکار بگیرید.
روانشناس کودک برای فرزندتان چه کاری انجام می‌دهد؟
ارتباط برقرار کردن با کودکان و درمان مشکلات رفتاری و هیجانی، مخصوصا در سنین پایین، کار راحتی نیست. اما اگر به یک روانشناس کودک خوب در تهران مراجعه کنید، می‌بیند که او با دانش، تجربه و تخصص خود در زمینه مسائل و چالش‌های دوران کودکی، چگونه به شما در عبور از بحران‌های پیش آمده ناشی از جنگ، یاری می‌دهد.
نقاشی، بازی‌درمانی، تست‌‌های روانشناسی کودک و گفتگو در محیطی قابل اعتماد برای کودک، از جمله ابزارهایی هستند که یک درمانگر حرفه‌ای برای فهم دنیای درونی کودکان از آن‌ها استفاده می‌کند./607364
1405-02-15
