
معنی درس هفت خان رستم فارسی ششم +آرایه ها و معنی کلمات
معنی درس هفت خان رستم فارسی ششم + کنایه و آرایه های ادبی درس هفت خان رستم برای دانش آموزان پایه ششم ابتدایی در این صفحه اورده ایم.
هفت خان رستم یکی از دروس کتاب ششم ابتدایی است که برای فهمیدن آن باید معنی این درس را بلد باشید. این درس به داستان حماسی «هفتخان رستم» اشاره دارد. زمانی که رستم با اسب وفادارش رخش برای آزاد کردن کیکاووس، پادشاه ایران، راهی سرزمین مازندران میشود و از هفت مرحله دشوار عبور می کند.
در زیر معنی آن و آرایه های ادبی همراه با نکات دستوری و کنایه این درس را کامل بخوانید:
معنی درس هفت خان رستم فارسی کلاس ششم
خروشید و جوشید و برکَند خاک
ز سُمّش زمین شد همه، چاک چاک
معنی: چنان شیهه ای کشید و از شدت خشم چنان جست و خیزی کرد که خاک زمین کنده شد و به هوا برخاست و سمش را به نشانهی حمله چنان به زمین کوفت که زمین زیر پایش ترک خورد.
بزد تیغ و بنداخت از بَر، سرش
فرو ریخت چون رود، خون از بَرش
معنی بیت دوم: رستم با شمشیر، سر اژدها را از تن جدا کرد و خونِ فراوانی از تن اژدها جاری شد.
بینداخت چون باد، خَمّ کمند
سر جادو آورد ناگه به بند
معنی بیت سوم: رستم با سرعت بسیار، طناب را به سمت جادوگر پرتاب کرد و سرش را بلافاصله با ریسمان بست و او را اسیر کرد.
میانش به خنجر به دو نیم کرد
دل جادوان زو پُر از بیم کرد
معنی بیت چهارم: با خنجر، جادوگر را از کمر، نصف کرد و تمام جادوگران از این اتّفاق ترسیدند.
چو رستم بدیدش برانگیخت اسب
بدو تاخت مانند آذرگشسب
معنی بیت پنجم: وقتی رستم او را دید، اسبش را به حرکت درآورد و مانند آتش تندی، به سرعت به سمت او (ارژنگ دیو) روانه شد.
سر و گوش بگرفت و یالش دلیر
سر از تن بکندش به کردار شیر
معنی بیت ششم: رستم سر و گردن ارژنگ دیو را گرفت و مانند شیری شجاع و قدرتمند سرش را از تن جدا کرد.
ز بهرِ نیایش، سر و تن بشُست
یکی پاکجای پرستش بجُست
معنی بیت هفتم: رستم برای راز و نیاز با خداوند، خودش را شُست و مکان پاکی را برای عبادت کردن پیدا کرد.
از آن پس نهاد از برِ خاک، سر
چنین گفت: کای داورِ دادگر!
معنی بیت هشتم: پس از آن مشغول عبادت و راز و نیاز با پروردگار شد و گفت: ای خداوند بزرگ و عادل!
ز هَر بد، تویی بندگان را پناه
تو دادی مرا، گُردی و دستگاه
معنی بیت نهم: خداوندا! در برابر تمام بدی ها، تو پناهگاه بندگانت هستی و تو هستی که به من پهلوانی، قدرت و عظمت داده ای.
کلمه های آرایه درس هفت خان رستم
آرایه ادبی بیت اول: در این بیت بطور کلی آرایه مبالغه به کار رفته است: درباره خشم رخش، اغراق شده است.
آرایه بیت دوم: تشبیه خون به رود (خون: مشبّه، رود: مشبّهٌ به) / در توصیف ریخته شدن خون، مبالغه شده است.
آرایه ادبی بیت سوم: چون باد ← تشبیه / مثل باد کاری را کردن کنایه از سرعت بسیار / بیت مبالغه دارد.
آرایه ادبی بیت چهارم: دارای آرایه مبالغه هست چون هیچوقت هیچ چیز را نمیشود به طور کامل به دو قسمت کرد؛ میان: مجاز از کمر
آرایه ادبی بیت پنجم: مانند آذرگشسب: تشبیه / تاختن مانند آذر گشسب: کنایه از تند و سریع حرکت کردن
آرایه ادبی بیت ششم: به کردار شیر : مانند شیر ← تشبیه / سر و گوش و یال و تن: تناسب
معنی کلمات درس هفت خان رستم فارسی ششم
هفت خان: نام هفت مرحله از جنگهای رستم
رخش: نام اسب رستم؛ در لغت به معنی رنگ سرخ و سفید مخلوط شده
مرحله: فاصله بین دو منزل که مسافر طی میکرده است، قسمت
زابلستان: نام شهری در استان سیستان و بلوچستان
اهریمن: شیطان و ابلیس
قوی پنجه: زورمند، توانا
کیکاووس: پادشاه نادان و بیارادهی ایرانی
سخت: پُر از رنج و زحمت
دیوان: جمع دیو، موجودات خیالی و ترسناک
تیمار کردن: مراقبت کردن، خدمت کردن، رسیدگی به آب و خوراک حیوان.
نخجیر: شکار، حیوانی را که شکارش میکنند.
بند: طناب، ریسمان، اسارت
فرجام: پایان، آخرکار، عاقبت کار
اژدها: جانور افسانه ای بزرگ به شکل سوسمار که اغلب دو سر دارد.
دیده: چشم
پیکار: جنگ
پرخاش: جنگ و ستیزه جویی، دُرشتی
نبرد: جنگ
سُم: قسمت انتهایی انگشتان حیوانات که مثل کفش برای آنهاست.
چاکچاک: پاره پاره
آذر گُشسب: آتش تند و تیز، در شاهنامه کنایه از هرچیز مورد نیایش آمده و نیز اسم یکی از پهلوانان است.
سهمگین: خوفناک، ترس آور، ترسناک
یال: موهای بلند پشت گردن اسب
بَر: سینه، تن
دلیر: شجاع، در اینجا منظور رستم است.
بدینسان: به اینگونه
دیو سپید: نام دیو خان هفتم
قصد: خواست و اراده برای انجام کاری
ز بهر: به خاطر
حیله: مکر و فریب
نیایش: راز و نیاز کردن با خداوند
چیره: غالب: پیروز (چیرگی: پیروزی)
داور: انصاف دهنده، خدای تعالی
خَم: در این درس به معنی حلقهی طناب
دادگر: کسی که با عدالت رفتار میکند.
کمند: طناب، بند، ریسمان
گُردی: پهلوانی، دلیری
بیم: ترس
اُولاد: نام دیوی است که در خان پنجم، رستم با او و سپاهیانش مواجه میشود و آنها را تار و مار میکند.
دستگاه: شکوه، قدرت، عظمت
ارژنگ دیو: نام یکی از سرداران دیو سپید است. خان ششم، جنگ رستم با ارژنگ دیو است.
کلمات کنایه
از هفت خان رستم گذشته است: به کنایه یعنی توانسته مراحل دشواری را پشت سر بگذارد و به موفقیّت برسد.
دیوها را از پای درمیآورد: به کنایه یعنی دیوها را نابود میکرد.
رخش به تنگ میآید: به کنایه یعنی رخش، خسته میشود.
نکته دستوری بیت هشتم: «داور دادگر» ترکیب وصفی است و نقش منادا دارد. / کای: مخفف «که ای»
آرایه های ادبی: سر بر خاک نهادن: کنایه از فروتنی و فرمانبُرداری کردن. در این درس یعنی راز و نیاز کردن./ این بیت موقوف المعانی است و با بیت بعد کامل میشود.
نکات دستوری
نکته دستوری بیت چهارم: «زو» مخفف «از او» / به خنجر = با خنجر، به وسیله ی خنجر
نکته دستوری بیت پنجم: «چو» در مصراع اوّل به معنی «وقتی که، زمانی که» است، بنابراین نباید با حرف ربط «نشانهی تشبیه یا همان ادات تشبیه» اشتباه گرفته شود.
«بدو» مخفف «به او» / مرجع ضمیر «او» ارژنگ دیو است.
نکته دستوری بیت هفتم: نیایش: متمّم / سر و تن: مفعول / پاکجای: ترکیب وصفی مقلوب = جایِ پاک / یکی پاکجایِ پرستش: گروه مفعولی
نکته دستوری بیت 9: «را» در مصراع اوّل، نشانه مفعولی نیست و حرف اضافه است (بندگان را پناه = پناهِ بندگان) / «را» در مصراع دوم، به معنی حرف اضافه «به» است. (مرا = به من)
نمونه سوالات
1- منظور از عبارت از هفت خان گذشتن چیست
عبارت از هفت خان گذشتن یعنی کار سختی را انجام دادن. این عبارت نشانه این است که رستم برای نجات دادن پادشاه ایران از دست دیوان سختی های زیادی را پشت سر گذاشت. برای همین عبارت هفت خان را برای رستم دستان بکار می برند.
2- رستم چه مراحلی را در هفت خان را پشت سر گذاشت؟
نبرد رخش با شیر، گذر از بیابان و گرفتار شدن در آن، نبرد با اژدها، نبرد با جادوگران، نبرد با اولاد دیو، نبرد با ارژنگ دیو، نبرد با دیو سپید
3- رمز موفقیت رستم در گذشتن از هفت خان چه بود؟
اعتقاد به خداوند و توکل به خدا و شجاعت









