آزمایش خون: از تیروئید تا قند

از جمله آزمایش‌هایی که می‌توان هر سال برای سنجش میزان گلبول‌های سفید و قرمز، پلاکت‌ها و فاکتورهای مختلف خون انجام داد، آزمایش خون است. این آزمایش با نام آزمایش کامل خون (CBC) نیز شناخته می‌شود. آزمایش CBC می‌تواند به تشخیص مشکلات سلامتی و بیماری‌ها از مشکلات تیروئید گرفته تا دیابت کمک کند. در این مطلب، هرآنچه باید درباره آزمایش خون بدانید را می‌خوانید.

علت تجویز آزمایش خون

آزمایش خون اغلب بخشی از معاینات و چکاپ‌های روتین سلامتی است. همچنین، برای نظارت بر وضعیت و روند درمان یک بیماری به کار می‌رود زیرا برخی بیماری‌ها مانند عفونت‌ها، کم‌خونی، اختلالات سیستم ایمنی و سرطان خون بر تعداد سلول‌های خون تأثیر می‌گذارند. با انجام آزمایش کامل خون، چنین بیماری‌هایی به‌موقع تشخیص داده شده و درمان می‌شوند. علاوه‌براین، پزشک متخصص می‌تواند از نتایج این آزمایش برای بررسی تغییرات در برخی اختلالات خونی کمک بگیرد.

در آزمایش خون چه چیزهایی مشخص می‌شوند؟

آزمایش CBC می‌تواند به پزشک شما بگوید که درگیر این مشکلات سلامتی هستید یا خیر:

· کم‌خونی (سطح پایین گلبول‌های قرمز یا هموگلوبین)

· اریتروسیتوز (غلظت بالای گلبول‌های قرمز)

· لوکوسیتوز (تعداد بالای گلبول‌های سفید خون)

· لوکوپنی (تعداد پایین گلبول‌های سفید خون)

· ترومبوسیتوز (تعداد بالای پلاکت‌های خون)

· ترومبوسیتوپنی (تعداد پایین پلاکت‌های خون)

ممکن است این مشکلات نشانه‌هایی از بیماری‌های زمینه‌ای از جمله عفونت‌ها، سرطان، بیماری‌های خونی و عوارض جانبی داروها باشند. پزشک می‌تواند با استفاده از نتایج آزمایش خون و در نظر گرفتن علائمی که دارید، به درمان یا کنترل بیماری شما کمک کند.

چگونه برای آزمایش خون آماده شویم؟

انجام آزمایش خون به فاکتورهایی بستگی دارد که قرار است در این آزمایش مورد بررسی قرار بگیرند. به عنوان مثال، برای ارزیابی میزان قند خون ناشتا باید از ۴ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش چیزی میل نکرده باشید. برای اطمینان از شرایط آمادگی جهت انجام این آزمایش بهتر است از کارشناس آزمایشگاه مورد نظر یا پزشک معالج خود سوال کنید.

در طول آزمایش، با استفاده از سرنگ استریل شده مقداری خون از رگ شما گرفته شده و داخل لوله آزمایشگاهی ریخته می‌شود. ممکن است این نمونه‌گیری موجب کبودی در محل ورود سوزن شود و درد آن برای چند دقیقه طول بکشد. برخی افراد نیز پس از فرو رفتن سوزن در رگ دچار سرگیجه می‌شوند که موقتی است.

آموزش خواندن برگه جواب آزمایش

چند روز پس از انجام آزمایش خون یا در برخی موارد همان روز، می‌توانید برگه جواب را از آزمایشگاه دریافت کنید. برای خواندن نتایج آزمایش، لازم است با اصطلاحات آن آشنا باشید. در صورت نیاز به تفسیر دقیق‌تر نتایج، مراجعه به متخصص عمومی یا پزشک معالج کمک می‌کند تا پارامترهای آزمایش به‌درستی بررسی شوند. مهم‌ترین اصطلاحاتی که معمولا در برگه جواب آزمایش دیده می‌شوند عبارت‌اند از:

· گلبول‌های سفید خون (WBC): گلبول‌های سفید به بدن شما در مبارزه با میکروب‌ها کمک می‌کنند. اگر تعداد آنها بیش از حد معمول باشد، ممکن است نشانه‌ای از التهاب، عفونت، واکنش پزشکی یا بیماری دیگری باشد. اگر هم میزان گلبول‌های سفید از حد طبیعی کمتر باشد، احتمال آسیب‌پذیر شدن فرد نسبت به عفونت‌ها افزایش می‌یابد.

· گلبول‌های قرمز خون (RBC): این گلبول‌ها وظیفه انتقال اکسیژن به سراسر بدن را بر عهده دارند و به حمل دی‌اکسیدکربن کمک می‌کنند. اگر تعداد گلبول‌های قرمز بدن خیلی کم باشد، ممکن است فرد به کم‌خونی یا بیماری دیگری مبتلا باشد.

· هموگلوبین (Hb یا Hgb): هموگلوبین نوعی پروتئین در خون است که اکسیژن را در خود نگه می‌دارد.

· هماتوکریت (Hct): نتایج این بررسی در برگه آزمایش نشان می‌دهد که چه مقدار از خون فرد از گلبول‌های قرمز تشکیل می‌شود. اگر عدد هماتوکریت پایین‌تر از حد استاندارد باشد، ممکن است نشانه این باشد که خون فرد آهن کافی ندارد. بالا بودن عدد آن نیز می‌تواند به این معنی باشد که بدن فرد دچار کم‌آبی است یا او بیماری دیگری دارد.

· میانگین حجم گلبولی (MCV): این پارامتر میزان متوسط ​​گلبول‌های قرمز خون فرد را نشان می‌دهد. در صورتی که عدد مربوط به آن بالاتر از حد معمول باشد، نشانگر مشکلاتی نظیر کمبود ویتامین ب ۱۲ یا فولات است. اگر هم عدد مربوطه کمتر از حد استاندارد باشد، احتمال کم‌خونی فرد وجود دارد.

· یک‌نواختی یا عدم یک‌نواختی اندازه گلبول‌های قرمز خون (RDW): بالاتر یا پایین‌تر بودن عدد مربوط به این پارامتر نیز می‌تواند نشان‌دهنده بیماری‌های مختلف باشد. به طور مثال، اگر عدد مربوطه کمتر از حد استاندارد باشد، احتمال ابتلای فرد به تالاسمی وجود دارد.

· پلاکت‌های خون (PLT): پلاکت‌ها به لخته شدن خون در بدن کمک می‌کنند. کاهش یا افزایش آنها نسبت به حد استاندارد نشانه ابتلای افراد به بیماری‌های انعقاد خون است.

· هورمون محرک تیروئید (TSH): اگر قصد پزشک از تجویز آزمایش ارزیابی عملکرد غده تیروئید شما نیز باشد، این پارامتر را در برگه آزمایش مشاهده خواهید کرد.

· قند خون ناشتا (FPG/FBS): میزان قند خون ناشتا فرد را نشان می‌دهد و برای تشخیص ابتلای فرد به دیابت یا پیش‌دیابت کاربرد دارد.

علاوه‌براین، پارامترهای دیگری مانند نوتروفیل (NEU)، کل پروتئین‌های سرمی (PRO)، آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) و آنزیم کبدی ALT نیز در برگه جواب آزمایش به چشم می‌خورند که پزشک متخصص با مشاهده نتایج بررسی آنها وضعیت سلامتی فرد را ارزیابی می‌کند.

تفسیر آزمایش خون: از WBC تا Hct

همان‌طور که اشاره شد، برگه جواب آزمایش نتایج بررسی پارامترهای مختلف در خون فرد را نشان می‌دهد. معمولا در این برگه محدوده طبیعی هر پارامتر ذکر شده است. مهم‌ترین پارامترهایی که در این برگه به چشم می‌خورند همراه با محدوده طبیعی هر یک عبارت‌اند از:

تعداد گلبول‌های قرمز خون:

· برای مردان: ۴.۳۵ تا ۵.۶۵ میلیون در میلی‌متر مکعب

· برای زنان: ۳.۹۲ تا ۵.۱۳ میلیون در میلی‌متر مکعب

تعداد گلبول‌های سفید خون:

· برای هر فرد بزرگسال: ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ در میلی‌متر مکعب

هموگلوبین:

· برای مردان (۱۵ سال به بالا): ۱۳.۰ تا ۱۶.۰ گرم در دسی‌لیتر

· برای زنان (۱۵ سال به بالا): ۱۱.۵ تا ۱۵.۵ گرم در دسی‌لیتر

هماتوکریت:

· برای مردان: ۴۰٪ تا ۵۵٪

· برای زنان: ۳۶٪ تا ۴۸٪

یک‌نواختی یا عدم یک‌نواختی اندازه گلبول‌های قرمز خون:

· ۱۲٪ تا ۱۵٪

میانگین حجم گلبولی:

· ۸۰ تا ۱۰۰ فمتولیتر (fmtoliters)

تعداد پلاکت‌ها:

· برای افراد بزرگسال: ۱۵۰۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰۰ در میلی‌متر مکعب

هورمون محرک تیروئید:

· ۰.۴ تا ۴.۰ میلی‌واحد در لیتر (mU/l)

قند خون ناشتا:

· کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر: سطح طبیعی قند خون ناشتا

· ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر: قند خون ناشتا در این محدوده معمولا نشان‌دهنده پیش‌دیابت است.

· ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بالاتر: این میزان نشان‌دهنده قند خون بالا و نشانه اصلی دیابت است.

در برخی مواقع، تفسیر نتایج این آزمایش می‌تواند بر زندگی و مرگ افراد تأثیر بگذارد. به عنوان مثال، اگر نتایج آزمایش کامل خون فردی که در حال گذراندن دوره شیمی‌درمانی است، به طور قابل توجهی خارج از محدوده طبیعی باشد، ممکن است نیاز باشد که پزشک دوز داروهای او را دوباره تنظیم کند.

چند وقت یک بار آزمایش خون دهیم؟

به طور کلی، زمان انجام آزمایش خون به نظر پزشک معالج شما بستگی دارد. بااین‌حال، کارشناسان سلامت، به همه افراد به‌ویژه کسانی که بیش از ۴۵ سال سن دارند، توصیه می‌کنند که هر ۶ ماه یک بار این آزمایش را انجام دهند. بررسی نتایج این آزمایش می‌تواند به بهبود سلامت شما کمک کند.

کلام آخر

آزمایش کامل خون نوعی آزمایش تشخیصی است که اجزای مختلف خون از جمله گلبول‌های قرمز و سفید و پلاکت‌ها را ارزیابی می‌کند. این آزمایش وضعیت سلامتی شما را نشان می‌دهد و به شناسایی مشکلاتی مانند کم‌خونی، عفونت‌ها و اختلالات خونی کمک می‌کند.

آزمایش خون به پزشکان در تشخیص آگاهانه، نظارت بر درمان‌های مداوم و ارزیابی واکنش بیمار به درمان‌های پزشکی کمک می‌کند. همچنین، کارشناسان سلامتی را قادر می‌سازد تا ناهنجاری‌ها را تشخیص داده و به نگرانی‌های احتمالی درباره سلامتی شما رسیدگی کنند. در نتیجه، در مراقبت‌های پیشگیرانه و کنترل بیماری‌های مختلف نقش مهمی دارد./616491